Cyngor Cwympo i Ddefnyddwyr Aelodau Prosthetig

Fel un sydd wedi cael trychiad rydych mewn perygl o gwympo, pan fyddwch yn gwisgo eich prosthesis a hefyd pan nad ydych. Nod y llyfryn hwn yw rhoi cyngor i chi ar sut i atal cwympiadau o amgylch y cartref, a sut i ymdopi os byddwch yn cwympo.

Efallai bod ffactorau eraill sy’n eich rhoi mewn mwy o berygl o gwympo, er enghraifft:

  • Problemau meddygol eraill megis arthritis, strôc neu broblemau’r galon
  • Dioddef penysgafnder, cyfnodau o bendro neu bwysedd gwaed isel
  • Golwg gwael
  • Cymryd meddyginiaeth reolaidd, neu fwy na 4 cyffur gwahanol a ragnodir
  • Problemau cysgu
  • Diet gwael
  • Faint o alcohol a yfir
  • Byw ar eich pen eich hun

Os ydych yn poeni am unrhyw un o’r uchod, ewch i weld eich meddyg. Gallwch hefyd ofyn i’ch meddyg adolygu’r meddyginiaethau a ragnodir yn rheolaidd i chi. Ceisiwch gael profion golwg rheolaidd gydag optegydd; cewch brofion llygad am ddim os ydych dros 60 oed.

Atal cwympiadau yn y cartref

Dyma ychydig o gyngor cyffredinol ynglŷn â sut i aros yn ddiogel o gwmpas y cartref.

Os byddwch yn cwympo

Yn gyntaf, gwnewch wiriad o’ch pen i’ch traed a gofynnwch i’ch hunan:

  • A oes unrhyw ran yn boenus?
  • A allaf i symud?

Yna penderfynwch a allwch godi?

Os byddwch yn penderfynu aros i lawr

Tynnwch Sylw

  1. Gwaeddwch neu cnociwch rywbeth.
  2. Defnyddiwch eich larwm crog.
  3. Defnyddiwch y ffôn i alw am gymort.

Cadwch Yn Gynnes

  1.  Gorchuddiwch eich hun â dillad, tywel, lliain bwrdd, ryg neu flanced.

Gwnewch Eich Hun Yn Gyfforddus

  1.  Dewch o hyd i glustog neu obennydd sydd wrth law neu rholiwch ddilledyn a’i osod dan eich pen.

Parhewch i Symud

  1.  Mae angen i chi barhau i symud safle er mwyn osgoi dioddef briwiau pwyso.
  2. Symudwch eich cymalau er mwyn osgoi stiffrwydd a helpu cylchrediad y gwaed.
  3. Rholiwch oddi wrth unrhyw ardaloedd llait

Os byddwch yn penderfynu y gallwch godi

Codi o’r llawr

Bydd eich ffisiotherapydd yn dysgu hyn i chi fel rhan o’ch hyfforddiant cerdded. Mae’r hwn yn disgrifio dwy ffordd o godi – codi wrth benlinio a codi drwy godi eich hun tuag at yn ôl – a byddwch wedi cael eich dysgu pa un yw’r ffordd orau i chi yn dibynnu ar lefel eich trychiad a chryfder eich breichiau.

  • Cyn codi ceisiwch beidio â chynhyrfu a pheidiwch â rhuthro.
  • Os ydych yn gorwedd yn lletchwith, ceisiwch symud fel eich bod yn gorwedd ar eich cefn gyda’ch coesau allan yn syth.
  • Os oes unrhyw symudiad sy’n rhy boenus, PEIDIWCH Â SYMUD.
  • Os ydych mewn unrhyw boen neu’n amau a allwch symud a chodi, yna dilynwch y cyngor ar gyfer ‘Dylwn aros i lawr’, a gwneud eich gwiriad pen i’r traed yn rheolaidd.
  • Efallai bod eich cymhorthion cerdded wedi symud oddi wrthych wrth i chi gwympo.
  • Efallai y bydd angen i chi symud ar draws y llawr ar eich pen ôl i afael ynddynt cyn codi.

Codi wrth benlinio

Gwiriwch eich bod yn gallu codi, nad oes gennych unrhyw boen ac y gallwch symud eich breichiau a’ch coesau yn arferol. Symudwch eich hun yn agos at ddodrefnyn y gallwch ei ddefnyddio i’ch helpu i godi. Efallai mai eich cadair olwyn fydd hwn (gwnewch yn siŵr bod y brêcs ymlaen) neu gadair freichiau.

Man with prosthetic leg using arms to raise himself

Rholiwch ar eich ochr. Gwthiwch eich hun ar un glun a phlygwch eich pengliniau.

Man on side with knee bent raising himself up with arms

Gwthiwch eich hun ar eich dwylo a’ch pengliniau fel eich bod mewn safle cropian. Os yw eich trychiad uwchben y ben-glin gallwch hefyd ddefnyddio’r dull hwn drwy benlinio drwy’r pen-glin prosthetig. Os bydd angen i chi rolio drosodd i gael eich hun yn y safle hwn mae’n well i chi droi tuag at eich coes gadarn er mwyn peidio â chloi eich coes brosthetig oddi tanoch.

Man on hands and knees

Cydiwch yn eich cadair olwyn neu’r gadair freichiau.

Man with arms resting on wheelchair seat (brakes on)

Gan wynebu’r gadair codwch eich coes gadarn a gosodwch eich troed yn wastad ar y llawr.

Holding on to the chair, and putting foot of remaining leg on the floor

Gwthiwch drwy eich breichiau a’ch coes er mwyn codi eich hun ar eich sefyll.

Man pushing on the arms of the wheelchair to help get into a standing position

Trowch eich hun i eistedd ar y gadair.

Man sitting back in chair

Codi drwy godi eich hun tuag at ynôl

Gwiriwch eich bod yn gallu codi, nad oes gennych unrhyw boen ac y gallwch symud eich breichiau a’ch coesau yn arferol. Symudwch eich hun yn agos at ddodrefnyn y gallwch ei ddefnyddio i’ch helpu i godi. Efallai mai eich cadair olwyn fydd hwn (gwnewch yn siŵr bod y brêcs ymlaen) neu gadair freichiau. Os ydych yn defnyddio eich cadair olwyn, tynnwch y glustog i ffwrdd, bydd hyn yn gostwng uchder y sedd.

Man sitting on floor moving back towards chair

Bydd tynnu breichiau’r gadair olwyn i ffwrdd hefyd yn ei gwneud hi’n haws i gydio yn y sedd wrth i chi godi. Trowch eich hun fel bod eich cefn at y gadair. Dylech eistedd tua 5 i 6 modfedd o flaen y gadair.

Man leaning with back against wheelchair, leg bent at knee and prosthetic leg straight out

Ymestynnwch eich dwylo y tu cefn i chi i ddal sedd y gadair yn gadarn. Plygwch eich coes gadarn a gosodwch eich troed yn wastad ar y llawr.

Man with back to wheelchair and hands on seat pulling himself up

Gwthiwch drwy eich breichiau a’ch coes gadarn er mwyn codi eich hun i fyny ar y sedd.

Man lowering himself back into chair

Os yw’r sedd yn rhy uchel efallai y bydd angen i chi wneud y codi mewn dau gam drwy ddefnyddio clustogau o’ch soffa. Yna bydd y dull yn union yr un fath.

Man sitting on cushions to help raise himself, while lifting himself onto chair

Pa bynnag ddull y byddwch yn ei ddefnyddio i godi o’r llawr gwnewch yn siŵr eich bod yn cymryd seibiant ac yn gwirio eich hun yn llwyr eto cyn ceisio symud. Efallai y bydd eich prosthesis wedi troi neu lacio yn ystod eich cwymp, ac efallai y bydd angen i chi ei thynnu a’i hail-osod. Byddwch hefyd wedi eich ysgwyd ac mewn sioc o ganlyniad i’r gwymp, felly cymerwch bwyll cyn eich bod yn ceisio codi eto. Gwnewch yn siŵr bob amser eich bod yn dweud wrth rywun am eich cwymp ac yn monitro eich hun am unrhyw gynnydd mewn poen neu os ydych yn dechrau teimlo’n anhwylus.

Dywedwch wrth eich meddyg teulu neu weithiwr iechyd proffesiynol am eich cwymp. Os ydych wedi cwympo ddwywaith neu ragor yn y 12 mis diwethaf ac yn teimlo bod eich gallu i ddefnyddio eich prosthesis wedi dirywio, dywedwch wrth aelod o’r staff yn y Ganolfan. Yna gall y tîm yn y Ganolfan eich asesu er mwyn cynorthwyo i leihau’r perygl eich bod yn cwympo.

Os oes gennych unrhyw gwestiynau neu bryderon ynghylch cynnwys y daflen hon, cysylltwch â’r tîm yn y Ganolfan Aelodau Artiffisial a Chyfarpar.

Y Ganolfan Aelodau Artiffisial a Chyfarpar (ALAC)
Ysbyty Rookwood
Heol y Tyllgoed
Llandaff
Caerdydd
CF5 2YN

Derbynfa: 029 2184 8100

Cyfeiriad gwefan Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro

Keeping Me Well logo

Help us improve Keeping Me Well!

We’re currently working to improve the Keeping Me Well website. If you’d like to help us make this site a better, more helpful experience for you, please take a few minutes to let us know what improvements you’d like to see.