Cof a gwybyddiaeth

Mae anawsterau cof a meddwl yn gyffredin iawn ar ôl cael Covid-19. Bydd y rhan fwyaf o bobl yn gwella i lefel o weithrediad sy’n normal iddynt. Gall fod yn anodd derbyn newidiadau ac anawsterau gyda’ch cof. Mae’n bwysig cofio bod adferiad yn rhywbeth unigol i’r person, ac y gall gymryd amser i ddychwelyd yn llawn i’ch hunan blaenorol. Mae hyn yn hollol normal!

Os ydych chi’n cael trafferth gyda’ch cof, efallai y byddwch chi’n ei chael hi’n anodd cadw gwybodaeth yn eich pen, gwneud penderfyniadau a dwyn gwybodaeth i gof. Efallai y byddwch yn ei chael hi’n anodd anwybyddu pethau sy’n tynnu eich sylw a pharhau i ganolbwyntio ar dasgau a gweithgareddau am gyfnodau hir o amser. Efallai y byddwch chi’n teimlo eich bod chi’n fwy anhrefnus nag o’r blaen, yn cael problemau wrth gychwyn tasgau ac yn cael trafferth cynllunio ymlaen llaw. Mae’r symptomau hyn i gyd yn gyffredin iawn ar ôl cael Covid-19.

Gall hyn fod oherwydd eich bod yn teimlo’n fwy blinedig, efallai y byddwch yn blino’n haws. Mae’n gyffredin bod heintiau firaol yn effeithio ar eich egni corfforol a seicolegol, yn ogystal â’ch gallu i ganolbwyntio. Efallai eich bod chi’n teimlo’n fwy pryderus nag arfer, mae’r ansicrwydd ynghylch Covid-19 wedi bod yn gyfnod pryderus. Gall hyn gael effaith negyddol ar eich hwyliau.

Mae’n bwysig meddwl am ffyrdd y gallwch reoli eich anawsterau yn hytrach nag osgoi neu wthio drwodd; gall hyn wneud i chi deimlo’n rhwystredig ac yn bryderus. Gall gweithredu strategaethau a defnyddio cymhorthion cof eich helpu i gymryd cam yn ôl a chanolbwyntio. Gall cael cynllun i reoli’r anawsterau hyn helpu i leddfu straen a phryder. Efallai y byddwch am siarad â theulu a ffrindiau am gefnogaeth.

Efallai y byddwch yn ei chael hi’n anodd canolbwyntio’ch sylw am gyfnodau hirach o amser os ydych chi’n teimlo’n flinedig. Gall fod yn ddefnyddiol lleihau’r gofynion ar eich sylw drwy ddefnyddio’r strategaethau canlynol:

  • Lleihau gwrthdyniadau – meddyliwch am yr amgylchedd (h.y. a yw’n dawel)
  • Rhannwch y tasgau rydych chi’n ceisio eu gwneud yn dalpiau llai, mwy hylaw
  • Gofodwch dasgau heriol trwy gydol y dydd neu’r wythnos

Mae eich cof yn cynnwys gwybodaeth a ddarperir gan eich synnwyr.

Y pum synnwyr yw: Gweledigaeth, Clyw, Arogl, Blas, Cyffwrdd

Gall awgrymiadau fod yn ddefnyddiol wrth geisio cofio gwybodaeth.

Gall awgrymiadau fod yn:

Golwg
Ffotograff – gall hyn ysgogi cof am enw anghofiedig.

Arogl
Persawr arbennig – gall hyn ysgogi cof rhywun arbennig i chi.

Blas
Gall blas saig ysgogi’r cof pryd y gwnaethoch ei fwyta gyntaf.

Cyffyrddiad
Gall y teimlad o dywod o dan eich traed greu atgofion o blentyndod.

Clyw
Gall darn o gerddoriaeth ddod ag atgofion o ddigwyddiad penodol yn ôl

Mae llawer o bobl yn gweld y dulliau canlynol yn ddefnyddiol. Gall helpu i roi cynnig ar wahanol ddulliau i ganfod pa rai sy’n gweithio orau i chi.

Trefn reolaidd
sefydlu trefn reolaidd. Bydd hyn yn ei gwneud hi’n haws cofio beth fydd yn digwydd yn ystod y dydd. Cynhwyswch amser i ymlacio fel rhan o’r drefn. Ond cadwch rywfaint o amrywiaeth ac ysgogiad, fel cwrdd â ffrind neu ymweld ag amgueddfa, fel nad ydych chi’n diflasu.

Cynllunio ymlaen

cynlluniwch ymlaen llaw i wneud eich tasgau dyddiol yn fwy hylaw.

Un peth ar y tro

Ceisiwch wneud un peth yn unig ar y tro.

Camau bach

Rhannwch dasgau yn gamau llai. Yna gallwch ganolbwyntio ar un cam yn unig ar y tro.

‘Lleoedd Arbennig’
Ceisiwch gadw pethau pwysig fel eich allweddi, sbectol a waled yn yr un lle. Gallai hon fod yn bowlen fawr rhywle amlwg neu weladwy.

Labelwch eitemau
Ceisiwch gadw cynllun eich cartref yn gyfarwydd fel eich bod yn gwybod ble mae pethau. Ystyriwch labelu droriau a chypyrddau gyda geiriau neu luniau o’r hyn sydd y tu mewn iddynt. Cael gwared ar unrhyw annibendod neu eitemau diangen.

Gwrthdyniadau
os yw’ch amgylchedd yn swnllyd neu’n brysur iawn, fe fyddwch chi’n ei chael hi’n anoddach cofio pethau neu ganolbwyntio. Mae eich cof yn gweithio’n llawer gwell heb unrhyw wrthdyniadau. Ceisiwch wneud eich amgylchedd yn dawel a chael gwared ar unrhyw wrthdyniadau diangen.

Amseru

ceisiwch wneud y pethau mwyaf heriol yn gynnar yn y dydd, pan fydd gennych y mwyaf o egni ac y gallwch ganolbwyntio orau.

Mae’r adran hon yn awgrymu cymhorthion a allai helpu gyda gwahanol fathau o anawsterau cof.

Calendr neu ddyddiadur 

  • Rhowch galendr, siart wal neu hysbysfwrdd mewn man y byddwch yn ei weld yn aml. Gallech ddefnyddio bwrdd gwyn neu dasgau ar gyfer y diwrnod a’u sychu i ffwrdd wrth i chi eu gwneud.

  • Ysgrifennwch y pethau rydych chi am eu cofio a’u marcio unwaith y byddant wedi’u cwblhau, a’u cadw yn rhywle sy’n hawdd eu gweld.

Papurau newydd

  • Ystyriwch brynu papur newydd bob bore, neu gael un wedi’i ddosbarthu. Gall hyn eich helpu i gofio’r dyddiad.

Cloc calendr

  • Gall fod yn ddefnyddiol defnyddio cloc calendr awtomatig. Yn ogystal â dangos yr amser, bydd yn eich atgoffa o ddyddiad a diwrnod yr wythnos.

Rhestr siopa

  • Gwnewch restr o bethau sydd angen i chi eu siopa trwy gydol yr wythnos. Ychwanegwch bethau at y rhestr hon pan sylwch. Sicrhewch eich bod yn mynd â’r rhestr hon gyda chi i’r archfarchnad ac yn marcio eitemau i ffwrdd wrth i chi fynd. Os ydych yn debygol o anghofio’r rhestr, rhowch nodyn atgoffa postit ar y drws ffrynt i’ch annog wrth i chi adael y tŷ.
  • Os ydych chi’n ei chael hi’n anodd ysgrifennu, fe allech chi gadw rhan o becynnu’r eitemau rydych chi wedi rhedeg allan ohonyn nhw.

Rhifau Cyswllt

  • Cadwch restr o rifau cyswllt pwysig wrth ymyl y ffôn er enghraifft, y meddygon, yr heddlu, cwmnïau cyfleustodau, aelodau o’ch teulu neu’ch cymdogion.
  • Gosodwch arwydd wrth y sinc yn eich atgoffa i olchi eich dwylo cyn coginio
  • Cadwch arwydd ger y bin i’ch atgoffa pa ddiwrnod i adael hwn allan i’w gasglu.

Blwch atgoffa meddyginiaeth (blwch dosset)

  • Mae blychau dosset yn cynnwys adrannau gwahanol ar gyfer pob diwrnod ac amseroedd o’r dydd. Gallwch weld a ydych wedi cymryd eich tabledi, neu gall fod yn nodyn atgoffa i gymryd eich tabledi. Mae rhai blychau dosset yn cynnwys larymau a goleuadau sy’n gweithredu fel ysgogiad i’ch atgoffa i gymryd eich tabledi.

Dyfeisiau electronig

  • Mae amrywiaeth o ddyfeisiadau y gellir eu defnyddio i helpu gyda phroblemau cof. Gelwir rhai o’r rhain hefyd yn ‘dechnoleg gynorthwyol’. Mae llawer o bobl yn gweld bod dyfeisiau electronig yn gallu helpu gyda thasgau dyddiol a’u cefnogi i aros yn annibynnol.

Clociau Larwm

  • Defnyddiwch gloc larwm, oriawr gyda larwm, neu amserydd cegin i’ch atgoffa pryd i adael y tŷ ar gyfer apwyntiad, neu pan fydd yn rhaid i chi wirio rhywbeth yn coginio yn y popty. Ysgrifennwch y rheswm pam eich bod wedi gosod y larwm fel y byddwch yn gwybod pam ei fod yn canu.

Dyfeisiau electronig

Os oes gennych ddyfais electronig fel ffôn symudol neu lechen gallwch ddefnyddio’r swyddogaethau fel nodyn atgoffa, nodiadau neu’r calendrau i’ch helpu i gynllunio a blaenoriaethu.

Keeping Me Well logo

Help us improve Keeping Me Well!

We’re currently working to improve the Keeping Me Well website. If you’d like to help us make this site a better, more helpful experience for you, please take a few minutes to let us know what improvements you’d like to see.