Blinder sy’n gysylltiedig â chanser

Bwriad y wybodaeth ar y dudalen hon yw eich helpu i ddeall lludded sy’n gysylltiedig â chanser a’ch cefnogi i wella eich lefelau egni.

Deall Lludded – Mae’n fwy na theimlo’n flinedig!

Mae pawb yn teimlo’n flinedig o bryd i’w gilydd, ond mae lludded sy’n gysylltiedig â chanser yn wahanol i flinder arferol. Er bod blinder fel arfer yn gysylltiedig â lefelau gweithgaredd ac yn gwella gyda gorffwys, mae lludded yn wahanol; gall fod yn ymdeimlad llethol o flinder nad yw’n mynd i ffwrdd gyda gorffwys neu gwsg. Gall effeithio ar eich corff cyfan, eich meddwl, a hyd yn oed eich emosiynau.

Gwahanol fathau o egni a lludded

Pan fyddwn yn meddwl am lefelau egni a lludded mae’n gyffredin canolbwyntio ar bethau corfforol fel cerdded neu fod angen cwsg. Ond mae lludded sy’n gysylltiedig â chanser – yn wahanol. Gall effeithio ar sut rydych chi’n meddwl, yn teimlo ac yn ymateb i’r byd o’ch cwmpas.

Mae lludded yn effeithio ar fwy na dim ond eich corff. Gall lludded ymddangos mewn gwahanol ffyrdd:

Meddwl a chof

Efallai y byddwch chi’n sylwi ar newidiadau gwybyddol fel methu canolbwyntio, ei chael hi’n anodd dod o hyd i eiriau, problemau cof neu feddwl yn arafach – y cyfeirir ato yn aml fel “niwl yr ymennydd”.

Emosiynau

Efallai y byddwch chi’n teimlo’n fwy emosiynol nag arfer – yn fwy dagreuol, yn orbryderus neu’n teimlo’n rhwystredig yn hawdd.

Synhwyrau

Gall pethau bob dydd fel sŵn cefndir, goleuadau ac arogleuon cryf deimlo’n llethol iawn. Gelwir hyn yn lludded synhwyraidd – pan fydd eich ymennydd yn blino o brosesu gormod o’ch cwmpas. Efallai y byddwch chi’n sylwi ar bethau’n fwy dwys, fel arogl na fyddai fel arfer yn eich trafferthu yn sydyn yn teimlo’n ormodol.

Hyd yn oed os nad ydych wedi gwneud llawer yn gorfforol, efallai y byddwch chi’n dal i deimlo’n flinedig neu wedi ymlâdd, oherwydd bod eich egni wedi cael ei ddefnyddio mewn ffyrdd eraill.

Mae pob math o weithgareddau yn defnyddio egni

Meddyliwch am eich egni fel batri.
Mae popeth rydych chi’n ei wneud – boed hynny’n gerdded, meddwl, poeni, neu fod mewn lle swnllyd – yn defnyddio rhywfaint o’r batri hwnnw. Dyna pam efallai y byddwch chi’n teimlo wedi blino’n lân hyd yn oed os nad ydych wedi gwneud llawer yn gorfforol.

Hefyd yn yr adran hon

Arwyddion a Symptomau gwahanol fathau o ludded

Corfforol

Syrthni, teimlo’n drwm neu’n araf
Cyhyrau poenus neu wan
Yn lletchwith
Pen tost
Golwg aneglur neu’n siarad yn aneglur

Emosiynol

Teimlo’n fwy anniddig neu’n bigog
Yn ddagreuol neu’n crio’n haws
Mynd yn rhwystredig yn gyflym
Teimlo’n orbryderus neu wedi’ch gorlethu

Gwybyddol

Anhawster canolbwyntio
Anghofio
Meddwl yn arafach
Yn cael trafferth dod o hyd i’r geiriau cywir
“Niwl yr ymennydd”

Synhwyraidd

Teimlo’n flinedig iawn mewn mannau prysur neu swnllyd
Eisiau gadael neu osgoi amgylcheddau / lleoedd penodol
Pen tost neu densiwn ar ôl bod o gwmpas llawer o sŵn, goleuadau, neu arogleuon
Sylwi ar arogleuon, goleuadau neu synau yn fwy dwys
Angen gorffwys yn fwy ar ôl bod mewn llefydd ble mae llawer yn digwydd

Os ydych chi wedi bod yn teimlo’n flinedig heb unrhyw gysylltiad amlwg â lefelau gweithgarwch corfforol, nid ydych ar eich pen eich hun!

Bydd y rhan fwyaf o bobl â chanser yn profi lludded ar ryw adeg.

Dyma’r symptom mwyaf cyffredin o ganser, a gall llawer o driniaethau fel cemotherapi neu radiotherapi, a llawdriniaeth waethygu lludded.

Ailwefru'ch batri

Cyn lludded sy’n gysylltiedig â chanser, byddech wedi defnyddio egni’n raddol trwy gydol y dydd.
Nawr mae eich egni yn draenio’n gyflymach, ac mae angen i chi ail-wefru’n amlach.

Ffordd dda o wneud hyn yw trwy wneud gweithgareddau heriol bob yn ail â rhai haws neu gael cyfnodau gorffwys byr. Ond cofiwch – nid yw gorffwys ar ei ben ei hun yn ddigon.
Mewn gwirionedd, gall eistedd yn llonydd am gyfnodau hir wneud lludded yn waeth. Yn union fel batri car, mae angen i’ch corff barhau i symud i aros wedi’i wefru. Dychmygwch gar wedi’i barcio ar y dreif am amser hir – mae’r batri yn mynd yn fflat. Gall aros yn actif helpu i leihau lludded dros amser.

Rheoli Lludded - Strategaethau ar gyfer Gwella ac Arbed Egni

Mae yna lawer o ffyrdd i reoli eich lefelau egni. Mae’n well dechrau defnyddio strategaethau cyn i’r driniaeth ddechrau, ond nid yw byth yn rhy hwyr – hyd yn oed os ydych chi wedi dechrau neu hyd yn oed wedi gorffen eich triniaeth. Meddyliwch am sut mae lludded yn effeithio ar eich bywyd bob dydd a’r pethau rydych chi eisiau neu angen eu gwneud.

Cliciwch ar y llun a’r disgrifiad gorau o ba mor flinedig y buoch chi dros yr wythnos diwethaf a sut mae hynny’n eich atal rhag gwneud y pethau rydych chi eisiau eu gwneud.

Defnyddiwch y sgôr i weld y cyngor sy’n gweddu orau i’ch lefelau blinder presennol. Cofiwch fod eich sgôr chi yn gallu newid dros amser ac mae’n iawn dod yn ôl i’r dudalen hon i ailraddio eich lefelau blinder.

_{Mae’r graddfeydd sgorio hyn wedi’u haddasu o Fitch, M.I., et al., The fatigue pictogram: psychometric evaluation of a new clinical tool. Canadian Onclology Nursing Journal, 2011. 21(4): t. 206 gyda diolch.}

Dim blinder a dim effaith ar fywyd bob dydd

Mae’n wych nad ydych chi’n teimlo blinder sy’n gysylltiedig â chanser!

Daliwch ati i wneud gweithgareddau dyddiol arferol, gan gynnwys gweithgareddau corfforol fel gwaith tŷ a garddio; bwyta’n dda, cysgu’n dda a gwneud ymarfer corff.

Dyma rai adnoddau sy’n gallu bod yn ddefnyddiol:

Bod yn Egnïol

Cyflwyniad i weithgarwch corfforol gydag ymarfer corff ar wahanol lefelau.

Gweithgarwch Corfforol a chanser

Llyfryn gan Gymorth Canser Macmillan

Bwyta i Baratoi ar gyfer Triniaeth Canser

Pam mae maeth da yn bwysig wrth baratoi ar gyfer triniaeth

Cofiwch fod llawer o bobl â chanser yn profi blinder ar ryw adeg. Wrth i’ch triniaeth ddechrau, mae’n syniad da ailraddio eich lefelau blinder er mwyn rhoi sylw i unrhyw newidiadau cyn gynted â phosibl.

Blinder ysgafn sy’n effeithio ychydig ar fywyd bob dydd

Gall dysgu ac ymarfer strategaethau rheoli blinder helpu i atal blinder rhag gwaethygu a lleihau ei effaith ar fywyd bob dydd, sy’n golygu y byddwch chi’n gallu gwneud mwy o’r pethau sy’n bwysig i chi.  

Osgoi twf a chwalfa

Mae’n bwysig osgoi patrwm gweithgarwch twf a chwalfa oherwydd mae hynny’n gallu gwneud y blinder yn waeth dros amser gan darfu ar fywyd bob dydd.

Gweithio wrth eich pwysau

Y ffordd orau o reoli eich blinder a lleihau’r effaith ar fywyd bob dydd yw gweithio wrth eich pwysau yn ystod y dydd, gan wneud gweithgareddau heriol am yn ail â rhai haws neu gyfnodau o orffwys.  Cliciwch am fwy o wybodaeth am sut i wneud hynny.

Dyma rai adnoddau sy’n gallu bod yn ddefnyddiol:

Bod yn Egnïol

Mae’n bwysig dal i wneud ymarfer corff; mae hynny’n gallu helpu i reoli ac atal blinder sy’n gysylltiedig â chanser.

Rheoli blinder

Llyfryn gan Gymorth Canser Macmillan

Blinder cymedrol gyda llai o weithgareddau dyddiol

Mae sawl ffordd o reoli blinder gan gynnwys trin unrhyw ffactor posibl sy’n ei achosi, fel anemia neu lai o faeth. Siaradwch â’ch darparwr gofal iechyd am driniaeth ar gyfer unrhyw ffactor sylfaenol.

Osgoi twf a chwalfa

Mae’n bwysig osgoi patrwm gweithgarwch twf a chwalfa oherwydd mae hynny’n gallu gwneud y blinder yn waeth dros amser gan darfu ar fywyd bob dydd.

Gweithio wrth eich pwysau

Ymchwil Canser y DU/Cancer Research UK

Mae gan Ymchwil Canser y DU lawer o gyngor da am sut i drin blinder sy’n gysylltiedig â chanser yma.

Efallai eich bod yn profi newidiadau gwybyddol fel problemau cof, anawsterau dod o hyd i eiriau neu broblemau canolbwyntio.  Mae gan Ymchwil Canser y DU gyngor da ar ffyrdd o reoli hyn yma.

Dyddiadur Blinder

Er mwyn gwybod beth sy’n gweithio’n dda i chi wrth reoli blinder, efallai y bydd rhaid i chi arbrofi ychydig. Mae cadw dyddiadur am ychydig wythnosau yn gallu helpu i weld pa adegau o’r dydd rydych chi’n teimlo fwyaf egnïol, beth sy’n gwneud i’ch blinder deimlo’n well neu’n waeth a sut mae blinder yn effeithio ar wahanol rannau o’ch bywyd.

Mae dyddiadur yn gallu eich helpu i gynllunio hefyd. Wrth gynllunio eich diwrnod, ceisiwch gynllunio gweithgareddau sy’n gofyn am lefelau uwch o egni bob yn ail â gweithgareddau ymlaciol, er mwyn rhoi cyfle i’ch batri ailwefru yn ystod y dydd. Mae Cymorth Canser Macmillan wedi cynhyrchu templed canllaw a dyddiadur yma.

Dyma fwy o adnoddau defnyddiol:

Bod yn Egnïol

Mae’n bwysig dal i wneud ymarfer corff; mae hynny’n gallu helpu i reoli ac atal blinder sy’n gysylltiedig â chanser.

Bwyta i Baratoi ar gyfer Triniaeth Canser

Sut i wneud y gorau o’r bwyd rydych chi’n fwyta.

Gwefan Macmilllan Restore

Monitro a rheoli eich blinder

Blinder difrifol sy’n effeithio’n fawr ar weithgareddau dyddiol

Pan fyddwch chi’n teimlo’n flinedig iawn bob dydd, mae gwneud tasgau dyddiol yn gallu teimlo’n amhosibl. Mae hyn yn rhwystredig ac yn peri gofid ac mae’n gallu achosi meddyliau a theimladau pryderus, sy’n cyfrannu at flinder hefyd.

Mae ymwybyddiaeth ofalgar yn un dechneg sy’n gallu helpu i reoli meddyliau a theimladau anodd.

Mindfulness is about having an awareness of your thoughts and feelings as they happen moment to moment. This awareness helps to show when you are caught up in thoughts in a way that isn’t helpful and it allows you to stand back from your thoughts and choose to pay attention to the world around you instead. This technique can help you to notice and deal with signs of stress and anxiety earlier and more effectively helping to manage the emotional and mental aspects of fatigue.

Mae ap Ymwybyddiaeth Ofalgar Felindre yn rhad ac am ddim ac wedi’i greu gan Ganolfan Canser Felindre. Mae’n cynnwys ymarferion Ymwybyddiaeth Ofalgar ac Ymlacio sy’n gallu bod o fudd i chi.
Mae rhagor o wybodaeth am Ymwybyddiaeth Ofalgar yma.

Gwneud gweithgareddau ysgafn

Pan ydych chi’n teimlo’n flinedig iawn, mae gweithgarwch corfforol yn gallu teimlo’n amhosibl. Ond, mae gwneud rhywfaint o bethau ysgafn iawn yn gallu eich helpu i ddechrau ailwefru eich batri a chynyddu eich lefelau egni. Dyma ddolenni fideos gyda symudiadau Tai Chi ysgafn rydych chi’n gallu eu gwneud wrth eistedd ar gadair:

Cylch anweithgarwch

Mae deall beth yw ‘cylch o danweithgaredd’ yn gymorth i ddeall pam mae gweithgarwch corfforol yn fuddiol wrth reoli blinder.

Siaradwch â’ch darparwr gofal iechyd er mwyn taclo unrhyw ffactorau sylfaenol fel anemia neu ddiffyg maeth hefyd efallai.

Mae Macmillan wedi cynhyrchu gwybodaeth am flinder sy’n gysylltiedig â chanser sy’n gallu bod yn ddefnyddiol. Mae hwn ar gael fel llyfr sain neu destun ysgrifenedig:

Cyfeiriadau

^{1. Prue G, Rankin J, Allen J, et al.: Cancer-related fatigue: A critical appraisal. Eur J Cancer 42 (7): 846-63, 2006. [PUBMED Abstract]}^{2. Berger AM, Abernethy AP, Atkinson A, et al.: Cancer-related fatigue. J Natl Compr Canc Netw 8 (8): 904-31, 2010. [PUBMED Abstract]}

Blinder sy’n gysylltiedig â chanser

Gwahanol fathau o egni a lludded